متن کامل تفاهم نامه ایران و آمریکا
در این نوشتار متن فارسی و انگلیسی تفاهمنامه را از نظر ظرافتهای ترجمه بررسی میکنیم تا ببینیم انتخاب کلمات ترجمه یک متن حقوقی چه تاثیراتی در انتقال پیام دارد
جنگ میان نیروهای ایران و ارتشهای آمریکا و اسرائیل در 9 اسفند 1404 آغاز شد. این جنگ با اعلام آتشبس در تاریخ 19 فروردین و با میانجیگری پاکستان وارد فاز مذاکرات شد. در ادامه و پس از رایزنیهای بسیار متن توافقنامهای در 14 بند میان کشورهای ایران و آمریکا به امضا رسید.
در این صفحه هدف بررسی ابعاد سیاسی این تفاهمنامه نیست. ما در این نوشتار سعی داریم متن فارسی و انگلیسی این تفاهمنامه را از نظر ظرافتهای ترجمه بررسی کنیم و ببینیم انتخاب کلمات در ترجمه یک متن حقوقی چه تاثیراتی در انتقال پیام میتواند داشته باشد.
تفاوت متن فارسی و انگلیسی تفاهم نامه ایران و آمریکا
متن فارسی و انگلیسی تفاهم نامه ایران و آمریکا در نگاه کلی یکی است. دو متن از نظر پیام اصلی و ساختار بندها همراستا هستند و اختلاف محتوایی بزرگ دیده نمیشود. اما در متن رسمی، یک واژه کوچک میتواند لحن یک تعهد را تغییر دهد.
در ادامه در هر بند این تفاهم نامه تفاوتها را میبینیم:
بند 1:
1. The Islamic Republic of Iran and the United States of America, and their allies in the current war, by signing this MoU, declare the immediate and permanent termination of military operations on all fronts, including in Lebanon, and undertake from now on not to initiate any war or any military operation against each other, and to refrain from the threat or use of force against each other, and ensuring the territorial integrity and sovereignty of Lebanon. The final Deal will confirm the permanent termination of the war on all fronts, including in Lebanon, and other provisions of this paragraph.
1. جمهوری اسلامی ایران و ایالات متحده آمریکا و متحدین آنها در جنگ حاضر، با امضای این یادداشت تفاهم خاتمه فوری و دائمی عملیاتهای نظامی را در تمامی جبههها، از جمله در لبنان، اعلام کرده و تعهد میکنند از این پس هیچ جنگ یا هیچ عملیات نظامی علیه یکدیگر آغاز نکنند و از تهدید یا استفاده از زور علیه یکدیگر خودداری کنند و تمامیت ارضی و حاکمیت لبنان را تضمین کنند. توافق نهایی خاتمه دائمی جنگ در تمامی جبههها، از جمله در لبنان، و بقیه مفاد این بند را تایید خواهد کرد.
نکته ترجمه
آیا «ensuring» همان «تضمین کنند» است؟
در کلیت معنا تفاوت جدی دیده نمیشود، اما «تضمین کنند» در فارسی برای مخاطب فارسیزبان قویتر و تعهدآورتر از “ensuring” شنیده میشود.
بند 2
2. The Islamic Republic of Iran and the United States of America undertake to respect each other’s sovereignty and territorial integrity and to refrain from interfering in each other’s internal affairs.
2. جمهوری اسلامی ایران و ایالات متحده آمریکا متعهد میشوند که به حاکمیت و تمامیت ارضی یکدیگر احترام بگذارند و از مداخله در امور داخلی یکدیگر خودداری کنند.
نکته ترجمه
اینجا تقریباً ترجمه مستقیم و بیحاشیه است.
این بند از نزدیکترین ترجمههاست. “respect” و “refrain from interfering” با «احترام بگذارند» و «خودداری کنند» دقیق و طبیعی منتقل شدهاند.
بند 3
3. The Islamic Republic of Iran and the United States of America commit to negotiating and achieving the final Deal, in maximum 60 days extendable with mutual consent.
3. جمهوری اسلامی ایران و ایالات متحده آمریکا به انجام مذاکرات و حصول به یک توافق نهایی در مدت حداکثر ۶۰ روز، قابل تمدید با رضایت طرفین، متعهد میشوند.
نکته ترجمه
اینجا تقریباً همهچیز سر جای خودش است.
در این بند، ترجمه فارسی بسیار نزدیک به متن انگلیسی است. “negotiating and achieving” با «انجام مذاکرات و حصول به توافق نهایی» منتقل شده؛ انتخابی رسمی و مناسب که هم روند مذاکره را نشان میدهد و هم رسیدن به نتیجه را.
بند 4
4. Immediately upon the signing of this MoU, the United States of America will begin the removal of its naval blockade and any disturbances or impediments against the Islamic Republic of Iran, and will fully end the naval blockade within 30 days. During this period, the traffic of vessels will be in proportion to the numbers of pre-war traffic being restored by the Islamic Republic of Iran. The United States of America further undertakes to remove its forces from the proximity of the Islamic Republic of Iran within 30 days after the final Deal.
4. بلافاصله با امضای این یادداشت تفاهم، ایالات متحده آمریکا شروع به رفع محاصره دریایی خود و هرگونه مزاحمت یا ممانعت علیه جمهوری اسلامی ایران میکند، و ظرف ۳۰ روز به محاصره دریایی به طور کامل خاتمه خواهد داد. در طول این مدت، تردد کشتیها متناسب با تعداد ترافیک قبل از جنگ که از سوی جمهوری اسلامی ایران برقرار میشود، خواهد بود. ایالات متحده آمریکا همچنین متعهد میشود تا ظرف ۳۰ روز پس از توافق نهایی، نیروهای نظامی خود را از حوزه پیرامونی جمهوری اسلامی ایران خارج کند.
نکته ترجمه
“disturbances or impediments” در فارسی چطور نرم/سخت شده؟
«مزاحمت یا ممانعت» ترکیبی جالب است: «مزاحمت» عمومیتر و نرمتر است، «ممانعت» حقوقیتر و جدیتر. ترجمه در مجموع معنا را حفظ کرده، اما لحن فارسی دو سطح دارد.
بند 5
5. Upon the signing of this MoU, the Islamic Republic of Iran will make arrangements using its best efforts for the safe passage of commercial vessels, with no charge for 60 days only, from the Persian Gulf to the Sea of Oman, and vice versa. The traffic of commercial vessels will immediately start, and considering the need for removing the technical and military obstacles, and de-mining by the Islamic Republic of Iran, will be instated within 30 days. The Islamic Republic of Iran will conduct dialogue with the Sultanate of Oman, to define the future administration and maritime services in the Strait of Hormuz, in discussions with other Persian Gulf Littoral States, in line with applicable international law and the sovereign rights of coastal states of the Strait of Hormuz.
5. با امضای این یادداشت تفاهم، جمهوری اسلامی ایران ترتیباتی را با حداکثر تلاش خود برای عبور ایمن کشتیهای تجاری، بدون هزینه فقط برای ۶۰ روز، از خلیج فارس به دریای عمان و بالعکس، اتخاذ خواهد کرد. تردد کشتیهای تجاری بلافاصله آغاز، و با توجه به ضرورت رفع موانع فنی و نظامی و مینزدایی توسط جمهوری اسلامی ایران، ظرف ۳۰ روز برقرار خواهد شد. جمهوری اسلامی ایران با سلطنت عمان برای تعیین اداره آینده و خدمات دریایی در تنگه هرمز، مطابق با حقوق بینالملل قابل اجرا و حقوق حاکمیتی کشورهای ساحلی تنگه هرمز، گفتگو خواهد کرد و با دیگر کشورهای ساحلی خلیج فارس نیز تبادل نظر میکند.
نکته ترجمه
“best efforts” تعهد به نتیجه است یا تعهد به تلاش؟
«با حداکثر تلاش خود» ترجمه خوبی است، اما نکته مهم این است که best efforts معمولاً تعهد به تلاش جدی است، نه تضمین قطعی نتیجه. این دقیقاً جایی است که ظرافت ترجمه رسمی مهم میشود.
بند 6
6. The United States of America undertakes, with regional partners, to develop a definitive mutually agreed plan with at least USD 300 Billion, for the reconstruction and economic development of the Islamic Republic of Iran. The mechanism for the implementation of this plan will be finalized as part of final Deal within 60 days. All required licenses, waivers and permissions needed for the relevant financial transactions will be granted by the United States of America.
6. ایالات متحده آمریکا متعهد میشود، با شرکای منطقهای خود، برای بازسازی و توسعه اقتصادی جمهوری اسلامی ایران یک برنامه قطعی مورد توافق طرفین را با تامین حداقل ۳۰۰ میلیارد دلار ایجاد کند. سازوکار اجراییسازی این برنامه، به عنوان بخشی از توافق نهایی ظرف ۶۰ روز نهایی خواهد شد. تمامی تاییدیهها، اسقاطیهها و مجوزهای مورد نیاز برای تراکنشهای مالی مربوطه توسط ایالات متحده آمریکا ارائه خواهد شد.
نکته ترجمه
واژه حساس: “waivers”
در فارسی «اسقاطیهها» آمده؛ واژهای رسمی اما برای مخاطب عمومی سختخوان. در متن سادهتر میتوان آن را نزدیک به «معافیت» توضیح داد.
بند 7
7. The United States of America undertakes to terminate all types of sanctions against the Islamic Republic of Iran, including the United Nations Security Council resolutions, IAEA Board of Governors resolutions and all unilateral U.S. sanctions, primary and secondary, in an agreed upon schedule as part of the final Deal. The Islamic Republic of Iran and the United States of America acknowledge the critical importance of the sanctions termination issue above mentioned and express their intentions to immediately address these issues in the negotiations in order to achieve mutual agreement on them.
7. ایالات متحده آمریکا متعهد میشود به تمامی انواع تحریمها علیه جمهوری اسلامی ایران، از جمله قطعنامههای شورای امنیت سازمان ملل متحد، قطعنامههای شورای حکام آژانس بینالمللی انرژی اتمی، و تمامی تحریمهای یکجانبه آمریکا، اعم از اولیه و ثانویه، برابر یک برنامه زمانی مورد توافق به عنوان بخشی از توافق نهایی، خاتمه دهد. جمهوری اسلامی ایران و ایالات متحده آمریکا به اهمیت اساسی موضوع خاتمه تحریمها که در بالا ذکر شده است اذعان دارند و قصد خود را برای رسیدگی فوری به این موضوعات در مذاکرات، به منظور دستیابی به توافق متقابل در مورد آنها اظهار میکنند.
نکته ترجمه
“terminate sanctions” یعنی تعلیق یا پایان؟
«خاتمه دهد» ترجمهای دقیق و قوی برای terminate است.
بند 8
8. The Islamic Republic of Iran reaffirms that it shall not procure or develop nuclear weapons. The Islamic Republic of Iran and the United States of America have agreed to resolve the disposition of stockpiled enriched material pursuant to a mechanism that will be mutually agreed upon, in accordance with the schedule mentioned in paragraph 7, with the minimum methodology to be down blending on-site, under the supervision of the IAEA. The two Parties also agree to discuss the issue of enrichment, and other mutually agreed matters related to the Islamic Republic of Iran’s nuclear needs, based on a satisfactory framework being agreed upon in the final Deal. The final Deal will confirm the provisions of this paragraph. The Islamic Republic of Iran and the United States of America acknowledge the critical importance of the nuclear issues above mentioned and express their intentions to immediately address these issues in the negotiations in order to achieve mutual agreement on them.
8. جمهوری اسلامی ایران مجدداً تایید میکند که سلاح هستهای تولید یا ابتیاع نخواهد کرد. جمهوری اسلامی ایران و ایالات متحده آمریکا موافقت کردهاند که وضعیت مواد غنیشده ذخیره شده را از طریق یک سازوکار مورد توافق طرفین و مطابق با برنامه زمانی مندرج در بند ۷، حداقل به شیوه رقیقسازی در محل، تحت نظارت آژانس بینالمللی انرژی اتمی، حل و فصل کنند. دو طرف همچنین موافقت میکنند تا در مورد موضوع غنیسازی، و دیگر موضوعات مورد توافق دو طرف مرتبط با نیازهای هستهای جمهوری اسلامی ایران، بر اساس یک چارچوب رضایتبخش که در توافق نهایی مورد موافقت قرار خواهد گرفت، بحث کنند. توافق نهایی مفاد این بند را تایید خواهد کرد. جمهوری اسلامی ایران و ایالات متحده آمریکا به اهمیت اساسی موضوعات هستهای ذکرشده در بالا اذعان دارند و قصد خود را برای رسیدگی فوری به این موضوعات در مذاکرات، به منظور دستیابی به توافق متقابل در مورد آنها اظهار میکنند.
نکته ترجمه
دو واژه تخصصی در یک بند: “procure” و “down-blending on-site”
«ابتیاع» برای procure رسمی ولی کمتر رایج است؛ یعنی تهیه/خرید. در مقابل، «رقیقسازی در محل» برای down-blending on-site ترجمهای دقیق و فنی است. این بند از نظر اصطلاحشناسی بسیار مهم است.
بند 9
9. Pending the final Deal, the Islamic Republic of Iran and the United States of America agree to maintain the status quo; the Islamic Republic of Iran will maintain the current status quo of its nuclear program, and the United States of America will not impose any new sanctions, and will not deploy additional forces in the region.
9. جمهوری اسلامی ایران و ایالات متحده آمریکا موافقت میکنند که تا زمان توافق نهایی وضعیت موجود را حفظ کنند؛ جمهوری اسلامی ایران وضع موجود را در برنامه هستهای خود حفظ خواهد کرد، و ایالات متحده آمریکا هیچ تحریمهای جدیدی علیه ایران وضع نخواهد کرد و نیروهای نظامی بیشتری را در منطقه مستقر نخواهد کرد.
نکته ترجمه
“status quo” همان «وضع موجود» است؟
بله؛ اینجا ترجمه کاملاً استاندارد است. «وضع موجود» هم در زبان سیاسی و هم در متن حقوقی معادل رایج status quo است. تفاوت معناداری دیده نمیشود.
بند 10
10. The United States of America undertakes that immediately upon the signing of this MoU, and until the termination of sanctions, the U.S. Department of Treasury will issue waivers for the export of Iranian crude oil, petroleum products and derivatives, and all associated services including banking transactions, insurances, transportation, etc.
10. ایالات متحده آمریکا متعهد میشود بلافاصله با امضای این یادداشت تفاهم و تا زمان خاتمه تحریمها، اسقاطیههای وزارت خزانهداری را برای صادرات نفت خام ایران، محصولات پتروشیمی و مشتقات آنها، و تمامی خدمات مرتبط شامل تراکنشهای بانکی، بیمهها، حمل و نقل و غیره صادر کند.
نکته ترجمه
“waivers” دوباره تکرار میشود؛ چرا مهم است؟
تکرار «اسقاطیهها» نشان میدهد مترجم یک انتخاب اصطلاحی ثابت داشته است. از نظر consistency خوب است، اما برای مخاطب عمومی همچنان نیاز به توضیح دارد.
بند 11
11. The United States of America undertakes to make fully available for use, the frozen or restricted funds and assets of the Islamic Republic of Iran upon the implementation of this MoU. The United States of America and the Islamic Republic of Iran will mutually agree on the procedures related to the release of these funds during the negotiations. Such funds, whether retained in the original account or transferred, shall be made fully usable for payment to any ultimate beneficiary designated by the Central Bank of the Islamic Republic of Iran. The United States of America undertakes to issue all necessary licenses and authorizations accordingly.
11. ایالات متحده آمریکا متعهد میشود تا وجوه و داراییهای محدود یا مسدود شده جمهوری اسلامی ایران را با اجرای این یادداشت تفاهم به طور کامل برای استفاده در دسترس قرار دهد. ایالات متحده آمریکا و جمهوری اسلامی ایران در مورد روال مربوط به آزادسازی این وجوه در طول مذاکرات، به صورت دوجانبه توافق میکنند. این وجوه، چه در حساب اصلی نگهداری شوند و چه منتقل شوند، برای پرداخت به هر ذینفع نهایی که توسط بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران تعیین میشود، باید به طور کامل قابل استفاده شوند. ایالات متحده آمریکا متعهد میشود که تمامی تاییدیهها و مجوزهای لازم را در این رابطه صادر کند.
نکته ترجمه
فقط آزادسازی داراییها یا قابل استفاده بودن واقعی؟
عبارت “fully available for use” بهدرستی به «به طور کامل برای استفاده در دسترس» ترجمه شده. نکته مهم این است که متن فقط از آزادسازی اسمی حرف نمیزند؛ روی قابلیت استفاده واقعی هم تأکید دارد.
بند 12
12. The Islamic Republic of Iran and the United States of America agree that an executive mechanism will be established to monitor the successful implementation of this MoU and the future compliance of the final Deal.
12. جمهوری اسلامی ایران و ایالات متحده آمریکا موافقت میکنند تا یک سازوکار اجرایی برای نظارت بر اجرای موفق این یادداشت تفاهم و پایبندی آتی به توافق نهایی تشکیل شود.
نکته ترجمه
“future compliance” و مفهوم پایبندی بعدی
«پایبندی آتی» ترجمهای دقیق و حقوقی است. این بند نشان میدهد متن فقط درباره امضا نیست، بلکه درباره نظارت بر اجرای آینده هم صحبت میکند.
بند 13
13. After signing this MoU, and subject to the beginning of the implementation of paragraphs 1, 4, 5, 10 and 11 of this MoU and the continuing implementation of these measures, the Islamic Republic of Iran and the United States of America will start negotiations regarding the final Deal exclusively on the other paragraphs.
13. پس از امضای این یادداشت تفاهم، و منوط به شروع اجرای بندهای ۱، ۴، ۵، ۱۰ و ۱۱ این یادداشت تفاهم، و تداوم اجرای این اقدامات، جمهوری اسلامی ایران و ایالات متحده آمریکا مذاکرات درخصوص توافق نهایی را منحصراً در مورد بقیه بندها آغاز خواهند کرد.
نکته ترجمه
“exclusively” / «منحصراً»؛ یک کلمه محدودکننده
«منحصراً» یکی از مهمترین واژههای این متن است، چون محدوده مذاکرات نهایی را محدود میکند. اینجا ترجمه فارسی بسیار دقیق و از نظر حقوقی حساس است.
بند 14
14. The final Deal will be endorsed by a binding UNSC resolution.
14. توافق نهایی با یک قطعنامه الزامآور شورای امنیت سازمان ملل متحد تایید خواهد شد.
نکته ترجمه
“binding resolution”؛ الزامآور یعنی چه؟
«قطعنامه الزامآور شورای امنیت» ترجمهای دقیق و روشن است. تفاوت خاصی در معنا دیده نمیشود و وزن حقوقی بالایی دارد.
همانطور که در متن بالا و مقایسه بندهای تفاهم نامه با هم میبینید متن هر دو نوشتار فارسی و انگلیسی در کلیت یکی است اما ظرافتهایی در انتخاب واژگانی مثل تضمین، اسقاطیه، ابتیاع، حداکثر تلاش، منحصراً، الزامآور وجود دارد. در ترجمه رسمی متنهای حقوقی انتخاب یک واژه میتواند لحن و میزان تعهد آن تفاهم نامه را تغییر دهد.
ترجمه مدارک حقوقی در دارالترجمه کاج
همانطور که دیدیم در متنهای حقوقی و قراردادها ترجمه و مخصوصا ترجمه رسمی فقط جایگزینی کلمات و رعایت گرامر و دستور زبان نیست. بلکه مترجم باید علاوه بر تسلط به هر دو زبان مبدا و مقصد بر بار حقوقی کلمات و میزان تعهد و الزامی که هر کلمه در متن حقوقی یا قرارداد ایجاد میکند کاملا مسلط باشد.
ما در دارالترجمه کاج، به واسطه داشتن تیمی متخصص همواره خود را متعهد میدانیم که متن را با تمام آنچه که هست به زبان دوم منتقل کنیم. ما میدانیم که کوچکترین خطا در انتخاب یک کلمه میتواند اختلال مهمی را در روند کارهای حقوقی شما ایجاد کند و به همین واسطه است که با بررسیهای متعدد، سیستماتیک و چند لایه احتمال خطا و اشتباه را به صفر میرسانیم تا پاسخگوی اعتماد شما باشیم.
